Paszki

Opublikował Mieczysław on sob., 01/09/2010 - 19:44

Paszki (lit. Poškonys) Gmina Paszki (Poškonių seniūnija)

 Dane kontaktowe:

Wójt: Rimantas Stočkus, tel. (380) 46 673

Sołectwo Dojlidy (Dailidžių seniūnaitija): Dojlidy (Dailidžių k.), Zalesie (Ažumedžio k.) 79 mk., Krzywe (Kreivosios k.) - 0 mk., Pasieki (Šilinės k. - 1 mk.),  Stoki (Stakų k.) - 70 mk., Podworańce (Padvarių k.) - 41 mk., Kotkiszki (Katkuškių k.) - 44 mk., Bołtucie (Baltučių k.) - 10 mk., Dajnówka (Dainavėlės k.) - 21 mk., Kruniszki (Kruniškių k.) - 10 mk., sołtys: Josif Kozyr.

Sołectwo Poginie (Paginų seniūnaitija): Poginie (Paginų k.) - 30 mk., Szudojnie (Šiudainių k.) - 38 mk., Szaciły (Šetylų k.) - 19 mk., Ludwinowo (Liudvinavo vs.) - 2 mk., Liszkuniszki  (Liškūniškių k.) - 27 mk., Jakubiszki (Jokūbiškių k.) - 20 mk., Antoniszki (Antaniškių k.) - 0 mk., sołtys: Leokadija Januškevičienė.

Sołectwo Paszki (Poškonių seniūnaitija): Paszki (Poškonių k.) - 129 mk., Siewrymy (Siaurimų k.) - 19 mk.,  Łastowce (Lastaučikų k.) - 34 mk., Podworańce (Padvarių k.) - 41 mk., Chmielniki (Kmelninkų k.) - 17 mk., Wołodźki (Valatkiškių k.) - 27 mk.,: sołtys: Josifas Kuklis.

Sołectwo Rymosze (Rimašių seniūnaitija): Rymosze (Rimašių k.), Pupiszki (Pupiškių k.),  Stołhany (Stalgonių k.), Daubuciszki (Daubutiškių k.), Dziediule (Didžiulių k.), Grybiszki (Grybiškių k.), sołtys: Ona Mackevičienė.

(Przy nazwach miejscowości liczba mieszkańców wg wyników spisu z 2011r.)

 

Zabytki i ciekawe miejsca w Gminie:

- Dziewieniski Historyczny Park Regionalny - dyrekcja i muzeum,

- dęby pomnikowe w Grybiszkach i Stokach,

- głazy narzutowe Jankiel i Jankieluk,

- wsie o tzw. zabudowie zagonowej,
 

Gmina Paszki (Poszki), położona na wschód od Solecznik, na obszarze tzw. dziewieniskiego wyrostka robaczkowego. Powierzchnia gminy 84,7 km2, 976 mieszkańców (w 2011 r - 787 mk).
Paszki leżą nad Gawją, dopływem Niemna. Ponad 76% powierzchni gminy zajmują lasy. 80 % terenów gminy leży w obrębie Dziewieniskiego Parku Regionalnego. We wsi znajduje się dyrekcja parku i muzeum. Muzeum posiada bogaty zbiór wytworów sztuki ludowej i przedmiotów codziennego użytku. Jest też trochę starych fotografii, książek, przedmiotów niegdyś wytwarzanych na tych ziemiach. W Paszkach, Stokach i Poginiach występują prahistoryczne kurhany z X-XI wieku. Koło wsi Stoki znajduje się grupa 42 kurhanów z V -XII wieku.

Paszki - wieś gminna w odległości 9 km na północ od Dziewieniszek.
Siedziba gminy od 1950 r., wieś istniała co najmniej od 1713 roku i należała wtedy do dworu Orłowciszki. Były tu rodziny o nazwiskach: Jerzy Paszka, Krzysztof Skwar, Petruk i Tomasz Tomaylocissowie, Michał Skwar i Jan Massin. W 1795 roku mieszkało tu 8 rodzin i było 51 osób. Cztery rodziny o nazwisku Widejko, dwie Tumiłojciow oraz rodziny Butrymowiczów i Lachowiczów. Od 1925 roku istniała szkoła a nauka odbywała się w wynajętych pomieszczeniach, do 1937 roku, kiedy to wybudowano budynek szkolny. W 1929 roku Paszki były gromadą, do której należały Szudojnie, 471 mieszkańców, sklep z towarami różnymi prowadził w Szudojniach J. Januszkiewicz.

W 1959 roku było tu 121 osób. W 1970 – 104, 1979 – 122. 
Obecnie siedziba starostwa (gminy). We wsi dyrekcja Dziewieniskiego Historycznego Parku Regionalnego. W budynku mieści się też muzeum. Obok sztucznego jeziora 24 kurhany z V-VI w. 
We wsi ponadto sklepy, placówka straży granicznej, przedszkole, urząd pocztowy.

Na południe od wsi, po prawej stronie drogi do Dziewieniszek, znajdują się dwa głazy narzutowe: Jankiel (mniejszy głaz) i Jankieluk (większy głaz). Zgodnie z legendą są to dwaj zaklęci muzykanci, którzy wracając z wesela postanowili krótko odpocząć.

Daubuciszki - wieś na północ od Dziewieniszek, nad Gawją, 4 km na południe od Paszków.

Wieś wymieniana w 1560 roku. W 1775 roku był tu dwór należący do Antoniego Chludzińskiego. Od końca XIX w. majątek był własnością rodziny Pierzchała Umiastowskich1.  Daubuciszki nabył ok. r. 1790 Jakub Umiastowski (1764 - 1809). Jego ojciec Jan Hieronim w 1704 r. osiedlił się w Oszmiańszczyźnie, zakupując majątki Opitę, Talkowszczyznę oraz Zarankowszczyznę. Jakub w wieku 23 lat został komornikiem granicznym powiatu lidzkiego. Od r. 1789 był sędzią grodzkim oszmiańskim, a od 1772 objął urząd sędziego ziemskiego w tym samym powiecie. Był zwolennikiem reform Sejmu Czteroletniego i przeciwnikiem Targowicy. W r. 1800 został marszałkiem szlachty powiatu oszmiańskiego. Żoną Jakuba Umiastowskiego była Anna (1764-1851), córka księcia Krzysztofa z Kozielska, Puzyny oraz Marianny z hrabiów Judyckich.

Po śmierci Jakuba Umiastowskiego właścicielami Daubuciszek byli kolejno jego synowie: Ludwik i Kazimierz oraz wdowa po Kazimierzu, Maria Józefa, po jej zaś śmierci w r. 1877 dobra te otrzymał w spadku syn Kazimierza i Marii Józefy - Władysław (1833 - 1904), za rządów, którego nastąpił największy rozkwit Daubuciszek. W skład majątku wchodziły w tym czasie również tzw. przyległości: karczemny „uczastek” Daubuciszki oraz zaścianki - Rymosze, Szulnia oraz Piaski.

Po roku 1920 majątek uległ przymusowej parcelacji, będącej wynikiem reformy rolnej. W odróżnieniu od innych rozparcelowanych majątków, ziemie przynależące do folwarku Daubuciszki przypadły okolicznej ludności2. Nauczycielem szkoły w Daubuciszkach (po 1861 r.) był Franciszek Benedykt Bohuszewicz (1840 - 1900), pisarz ludowy, urzędnik sądowy, autor zbioru bajek, wierszy w języku białoruskim, wydawanych w Krakowie i Poznaniu.

Potem właściciel dworu i majątku był Wacław Dorniak mający polsko- niemiecko polskie pochodzenie. Podczas agresji niemieckiej na Polskę wyjechał na Litwę, potem powrócił do Daubuciszek. Po wejściu sowietów, po 1944 roku został zesłany do syberyjskich łagrów.

W 1939 roku władza białoruska założyła szkołę rosyjską, w czasie okupacji niemieckiej nieczynna.

1 Nałęcz, Szmat ziemi i życia, Wilno 1928r

2 A. Kakareko, Drzewiej nad Gawją, Nasz Czas

 

Stoki - wieś 8 km na południe od Paszków.

o
Dąb w Stokach

W 1632 roku do dworu w Stokach należała wieś Bieczany. W 1775 roku Dajnawa i Bieczany. W 1775 roku dwór w Stokach był własnością Romerów, w 1795 roku Kucewiczów, w XIX wieku Narzyńskich w 1903 roku Umiastowskich. W 1796 roku we dworze mieszkało 17 osób. W XIX wieku były tu huta szkła i cegielnia.

W 1858 roku pracowało tu 8 robotników. Wartość produkcji sięgała 1270 rubli, 1863 – 1354 rubli. Wyroby sprzedawane były do Wilna i Rygi. W 1867 roku huta została poddana rozbudowie, został zatrudniony L. Brauer z Prus. W XIX wieku w Stokach powstała cegielnia. Wielkość produkcji 132 tys. butelek i 32 tys. cegły. W 1890 roku zatrudnionych było tu 18 robotników, wytwarzających 333 tys. butelek.Tu znajdowała się kaplica rzymskokatolicka należąca do parafii w Konwaliszkach (1910)1. Kaplica – kościół filialny był wybudowany w 1828 r przez rodzinę Umiastowskich2. W 1900 roku w majątku Stoki rozpoczęła pracę gorzelnia. W 1910 roku wyprodukowano tu 600 t spirytusu. W 1903 roku we dworze mieszkało 98 osób a w osadzie przy cegielni 15 osób. W początkach XX wieku podjęto hodowlę koni. W 1912 roku na wystawie Rolniczej Ziemi Wileńskiej dwór w Stokach prezentował konie warzywa i owoce. W Stokach istniał też ogroblowany staw. W 1959 roku było tu 65 osób w 1970 – 68 – w 1970 – 97 osób.

 

Dąb
Dąb w Grybiszkach

1  Biskupstwo wileńskie, opr. ks. J. Kurczewski, Wilno 1912r.

2Schematyzm Archidiecezji Wileńskiej z 1938 r. Tłum. Maryla Wojciechowska, http://www.ketrzyn.mm.pl/~wwmkiewicz/ws/biblioteka/index.html

Podworańce - wieś koło Paszków, należąca w 1713 roku do dworu w Orłowciszkach.

Było tu 6 zagród i młyn wodny. W 1741 roku było tu 6 zagród, w 1795 roku 5 zagród i 32 mieszkańców. W 1903 roku 92 osoby, w 1931r. - 15 zagród i 75 mieszkańców. W 1959r. 109 osób, w 1970r. – 74, w 1979r. - 83.

Z tej miejscowości pochodzili rodzice Jerzego Widejko ps. „Jureczek”, słynnego, jednego najmłodszych partyzantów Armii Krajowej. Jerzy Widejko urodził się Warszawie w 1933r. Jego rodzice mieszkali w tym mieście, potem w podwarszawskiej wsi. Ojciec Ludwik, rzemieślnik budowlany a matka Emilia, krawcowa. W kwietniu 1939 roku podejmują decyzję o powrocie na Wileńszczyznę gdzie zamieszkali w Podworańcach. Ojciec zmobilizowany we wrześniu, zaginął, matka zaś zmarła po koniec 1942r. Dziesięcioletni Jurek przymierał głodem, latem żywił się runem leśnym, orzechami. Podczas wypraw do pobliskich lasów przypadkowo odnalazł porzucone przez uciekających sowietów pociski artyleryjskie i armatę. W styczniu 1944 roku we wsi Paszki spotkał partyzantów III Brygady „Szczerbca”. Ci przygarnęli go, jako sierotę i przydzielili mu zadanie pomocy brygadowemu rusznikarzowi. Tu otrzymał pseudonim „Jureczek” i był w Brygadzie od momentu jej rozbrojenia przez sowietów w dniu 18 lipca 1944r. Po zwolnieniu z obozu internowania w Miednikach trafił do rodziny Zaborskich w Białym Dworze koło Turgieli a potem trafił do oddziału partyzanckiego „Komara „Czesława Stankiewicza. Tu był zwiadowcą i łącznikiem, uczestniczył w kilku bitwach z sowietami, w tym bitwie z 6 na 7 stycznia 1945r, która zapoczątkowała kres tego oddziału. Był w Sangiełowszczyźnie, podczas tragicznego w skutkach kontaktu z oddziałem pozorowanym NKWD. Schwytany, został uwięziony a potem jako małoletni umieszczony w domu dziecka, skąd zbiegł i dzięki pomocy rodziny Kisielów udało mu się ewakuować do Polski Lubelskiej.

Tekst: Mieczysław Machulak
Copyright by © 2010-2016 Mieczysław Machulak /soleczniki.pl